رنگ ها در زبان ترکمنی

ادامه نوشته

حیوانات در زبان ترکمنی

ادامه نوشته

جهت ها و آب وهوا در زبان ترکمنی

ادامه نوشته

میوه جات در زبان ترکمنی

ادامه نوشته

اسامی پوشاک در زبان ترکمنی

ادامه نوشته

اسامی بیماریها و عوارض به زبان ترکمنی

ادامه نوشته

آموزش زبان ترکمنی (لغت )

آموزش زبان ترکمنی

 

 

جملات متداول وپرکاربرد در زبان ترکمنی

سلام نأجیره حالینگیز؟   (سلام حالتون چطوره؟)

جواب: 

قاوی (خوبم )      غانیمات   یا بولجوق دا   (بد نیستم   )

به هنگام  کار :

آرمانگ !  =خسته نباشید

بار بول    = سلامت باشید

 آرما ! الله قوات           ( خسته نباشی ! خدا قوت)

جواب :

سلامت  بول  ! دین و ایمانینگا قوات      (  سلامت باشی !خداوند بر دین و ایمانت بیافزاید   )     

     

إرتیرینگز حایرلی ( صبحتون بخیر)

گیجه نگیز حایرلی(شبتون بخیر)

خوش گلیب دیرسینگیز( خوش آمدید)

به سلامت برسید ( ساغآمان  بارینگ)

خوش بگذره (خوش گچسین)

چه خبر؟ (نمه حابار )

سلامتی                    ( ساغلیق)

عیدتون مبارک باشه       (بایرامینگیز   قوتلی بولسون)

به هنگام تبریک خانه جدید:

جنّت لی جای بولسون (همچون بهشت در آن خوشی باشد)

یا

همیشه توی  بولسون ائچینده (همیشه جشن وشادی باشد)

دولت لی جای بولسون  ( همیشه قدرت و ایمان در آن جای داشته باشد)

به هنگام  تسلیت:

ألله رحمت إدسن -جایی جنّت ده بولسون (الله رحمت کند-جایش بهشت باشت)

إیمانلی بولسون -یاتان یری یاختی بولسون(با ایمان باشد-در آرامش باشد)

به هنگام تبریک:

قوتلی بولسون (مبارک باشد)

گوزینگ آیدینگ (چشمت روشن...)

به هنگام کشت وکار:

إئیشنگ إیلریک  ( کارت به پیش...کارت آسان یاد)

جواب:

یاشینگ أوزّین   ( عمرت دراز...)

به هنگام برداشت محصول:

حارمانینگا برکت (  محصولت پربرکت باد)

جواب:

دین وایمانینگا برکت (خداوند بر دین و ایمانت بیافزاید)

به هنگام  تشکر :

تانگری یالقاسین  (خداوند از گناهت در گذرد)

بیله یالقاسین      (از گناه هردویمان در گذرد)

ادامه نوشته

داستان آق پامیق

 

زبان و ادبیات ترکمن آنچنان غنی است که اگر نگاهی به ادبیات داستانی ترکمن بندازیم، به داستانهای زیبایی بر می خوریم که یکی از یکی دیگر زیباتر و شنیدنی تر است. در گذشته مادران برای فرزندانشان این داستان ها را روایت می کردند و کودکان با دنیایی از قصه های زیبا این دوران رو سپری می کردند که تا دوران بزرگسالی هم شیرینی آن داستان ها را در وجودشان حس می کنند.

در بین این داستان ها، داستان آق پامیق یکی از معروفترین داستان هایی هست که در بین مردم ترکمن درگذشته روایت میشده اما امروزه هیچ کدام از کودکان، نوجوانان و جوانان ترکمن نه تنها این داستانها را نمی شنوند بلکه حتی اسمی از آنها را هم نمی دانند.

ادامه نوشته

نحوه نامگذاری روستاهای ترکمن

 

« اسم کلمه ایست که به وسیله ی آن کسی یا چیزی را می خوانند.» این کلمات خود طیف گسترده ای

 از معانی را شامل می شوند و عموما متاثر از تاریخ و فرهنگ بوده، با شرایط زیست محیطی، اقتصادی، 

باورها و آرزوهای آن جامعه ارتباطی تنگاتنگ دارند.

ادامه نوشته

قدیمیترین آثار زبان ترکی در زبان سرخ پوستان امریکا

قدیمیترین آثار زبان ترکی در زبان سرخ پوستان امریکا

و احتمالا قدیمیترین نواحی ترک زبان

 

اثر میرفاتح زکییف:محقق و استاد تاریخ دانشگاه غازان

ترجمه: دکتر رحمت قاضیانی

    قدیمیترین ریشه های قومی انسانها معمولا از طریق زبان شناسان و با بررسی مطالعات زبانشناسان و با اضافه کردن مشاهدات باستانشناسی به ان پیدا می کنند.در علوم زبانشناسی و تاریخی مرسوم در اروپا و روسیه،که با ادعای مرکزیت برای هندواروپائی ها نوشته شده،سعی شده که تقسیم زبان اورال-التائی به زبان های التائی و اورالی از حدود ده هزار سال پیش و تقسیم زبان آلتائی به زبان های ترکی –مغولی ، منچوری و ژاپنی- کره ای از حدود شش هزار سال پیش و تقسیم زبان ترکی – مغولی به زبان های ترکی و مغولی حدود چهار هزار سال پیش اتفاق افتاده است.

ادامه نوشته

حضرت ابوحنيفه

حضرت ابوحنيفه

 

ابوحنيفه نعمان بن ثابت بن زوطي نخستين امام اهل سنت كه مشهور به امام اعظم است ، در كوفه از شهرهاي عراق بدنيا آمده ، اجدادش در اصل ايراني و اهل كابل يا ترمذ بوده اند. دكتر احمد الشرباصي ابوحنيفه را به خاطر ايراني بودن و بلندي پايهء فقاهتش شامل اين حديث نبوي مي داند كه بخاري و مسلم هر دو آن را روايت كرده اند: " لو كان العلم معلقا عند الثريا لتناوله رجال من ابناء الفارس" – يعني اگر علم از ستاره ي ثريا آويزان باشد مرداني از نژاد ايراني بدان دست مي يابند.

ثابت پدر ابوحنيفه در عهد اسلام در انبار و به روايتي در ترمذ و به قولي در نسا به دنيا آمده است. شايد اختلاف در محل تولدش اين باشد كه در هر يك از شهرهاي مزبور زماني را به سر برده است.

ادامه نوشته

ترکهای قبرس

 ترکهای قبرس ترکمن هائی که اسب سورای را فراموش کرده اند

○دکتر ناظیم براتلی

ترجمه: دکتر رحمت قاضیانی

 

       همانطور که همه می دانند، ترکمنها حکومت عثمانی را بنیان نهادند. وقتی حکومت عثمانی بعنوان نیروی سوم بین دو فرهنگ شرق و غرب جهان قرار گرفت، برای حکمرانان لازم آمد که ثبات داشته باشند. حکمرانان عثمانی برای افزایش درآمد مالیاتی و داشتن محصولات کشاورزی احتیاج به استقرار ترکمن ها داشتند ولی چون ترکمنهای سوریه و آناطولی، بیشتر زندگی دامداری داشتند و از کشاورزی چیزی نمی دانستند مخالف یک جانشینی بودند.

ادامه نوشته

آق آش (آق قوين)؛ رسمي به قدمت اسلام در بين ترکمن‌ها

آق آش (آق قوين)؛ رسمي به قدمت اسلام در بين ترکمن‌ها

ادامه نوشته

آیین نوروزی در ترکمستان

 

اجرای نمایشنامه کتب تاریخی ترکمن‌ها...

جشن بهار با شعر خوانی ، جشن عروسی ، دید و بازدیدها ...

برپایی آلاچیق های ترکمنی، نمایشگاه صنایع دستی و مردم شناسی...

ییلینگ‌ گله‌نی‌ نوروزدان‌ بللی/نوروز فرا رسیدن‌ سال‌ نو را نوید می‌دهد...

طبخ غذاهای محلی  نوروز کچه، نوروز بامه ، سمنو و توزیع آنها بین مردم ...

مسابقات:سوارکاری،کشتی،پرش برای گرفتن دستمال،خروس جنگی،شاخ زنی قوچ ها...

ادامه نوشته

سال جدید از نوع چینی

چینی ها دارای تقویم منحصر به فردی هستند كه بسیار دقیق است. آنان برای سنجش زمان، از حركت خورشید و ماه و ستارگان بهره می گیرند. در این تقویم ویژه، روز اول سال جدید در واقع به هنگام دومین ظهور ماه نو پس از «انقلاب زمستانی » در نظر گرفته می شود.

دو نقطه از مدار زمین به دور خورشید را انقلابین یا انقلاب تابستانی و انقلاب زمستانی می نامند و در این دو نقطه، زاویه میل خورشید به حداكثر شمالی و جنوبی خود می رسد؛ به طوری كه در انقلاب زمستانی خورشید بر فراز مدار رأس الجدی قرار می گیرد و در این زمان طول روزهای نیمكره شمالی زمین به حداقل رسیده و بر تعداد ساعات تاریكی شب افزوده می شود.

ادامه نوشته

نازک خیال شاعر مرحوم ملا رستم ” مُخلص”

نازک خیال شاعر مرحوم ملا رستم ” مُخلص” قزل آیاقلی نینگ عمر یولی بیلان باغلان شیقلی بیر غیسغه جه معلومات

ادامه نوشته

دولت محمد(آزادی)

دولت محمد (دولت مامد) از شاعران قرن دوازده هجری می باشد. وی در نواحی رود اترک- گرگان متولد شده و لقب ادبی وی آزادی می باشد و چون در ایام میانسالی ازدواج کرده به قاری ملا مشهور است.
پدر وی مختومقلی نام داشته و چون به کار ساختن زین و شلاق از چرم مشهور بود به مختومقلی یونه چی مشهور شده است. دولت محمد علوم ابتدایی را نزد پدرش که از علم و سواد شاعری بهره ای داشت فرا گرفته سپس برای ادامه تحصیل به خیوه رفته است.
دولت محمد ابتدا با «اوراز گل» ازدواج کرده و از وی صاحب فرزندانی چون؛ محمد صفا، عبدالله، مختومقلی، غاهرقلی، قولچه و زبیده می شود و بعد از مرگ اوراز گل با زنی از طایفه قزاق که عاشق علم و استادی دولت محمد گردیده بود ازدواج می کند و از این زن نیز چاقی و یاری به دنیا آمدند. (محمد صفا و عبدالله در ایام جوانی در حین شرکت در جنگ احمد خان در بین راه کشته شدند.)

دولت محمد در 1112 هجری متولد و در 1174 هجری در سن 62 سالگی دار فانی را وداع گفت. وی آثاری چون «وعظ آزادی» حکایت جابر انصار، مناجات نامه و همچنین کتابی مذهبی به نام مختصر را با خط خویش و با حاشیه نویسی فرزند برومندش مختومقلی به رشته تحریر در آورده است.

زندگی نامه نور محمد عندلیب

زندهگی نامۀ نورمحمد عندلیب

نورمحمد عندلیب از نمایندگان شاخص و برجسته ادبیات کلاسیک ترکمن به شمار می رود. وی ضمن مطالعه تاریخ، زبان و ادبیات ملل شرق آفریننده و روایتگر توانای منظومه «لیلی و مجنون» است. آثار ارزشمند شاعر برای مطالعه ی تاریخ، زبان و ادبیات ترکمن در قرن 18 میراثی گرانبهاست.
نورمحمد عندلیب به تخمین در سال 1710 میلادی در منطقه «غارا مازی» از توابع شهر ییلانی ترکمنستان به دنیا آمده و در سال 1770 از دنیا رفته است. عندلیب شاعری کلاسیک و مترجمی بغایت توانا است. وی ضمن استفاده از زبان های عربی و فارسی و بعضی اشعار خود را به زبان فارسی سروده و برخی از آثار را نیز از زبان عربی به ترکمنی ترجمه کرده است.

ادامه نوشته

زندگی نامه ملانفس

 

زندهگی نامۀ ملانفس

ملانفس که در ادبیات ترکمن به عنوان «سلطان سرزمین عشق» شهرت یافته، در اوایل قرن 19 میلادی (1810م) در میان ترکمن های تکه از طایفه وکیل و تیره یازی در حوالی شهر سرخس به دنیا آمد. در مورد سال ولادت و حتی زادگاه وی اختلاف نظر بسیار است.

ادامه نوشته

فربان دوردی ذلیلی

قــــربان دوردی ذلیلی

 

دوست نزدیک ومعاصر سیدی ، قربان دوردی ذلیلی ( 1795- 1850 م ) یکی از شعرای برجسته این دوره است که مؤلف اشعار اجتماعی وعاشقانه زیاد میباشد. او خواهرزاده شاعر بزرگ ترکمن مخدومقلی فراغی بوده ودرسال 1795 میلادی ( 1220 هـ ق ) متولد شده است. ذلیلی تحصیلات خودرا در مدرسه ” شیرغازی ” خیوه به اکمال رسانیده ودرتاریخ ادبیات ترکمن یکی ازشعرای خوش قریحه وبا استعداد محسوب میشود.

ذلیلی درسال 1819 میلادی هنگامی که خان خیوه محمد رحیم خان مقاومت ترکمن هارا درهم شکسته ، سرزمین شاعر را غارت میکرد، ذلیلی را به مثابه فرمانده نظامی که درنبرد رویا روی قرارداشت ، به اسارت در می آورد. شاعر هفت سال را دراسارت بسر برده وقمست اعظم آثار خویش را نیز مثل مسعود سعد سلمان دراسارت سروده است.

قربان دوردی ذلیلی بعدازمرگ محمد رحیم خان از خیوه فرار کرده به زادگاهش برمیگردد. آثار این شاعر رزمجو نیز به آفرینش ادبی سیدی مشابهت کلی داشته وبین هر دو مناسبات دوستانه خیلی نزدیکی برقرار بوده است.

ادامه نوشته

افسانه پیدایش قوم ترکمن

 

تركمن ها – تركمان در منابع شرقی- از اعقاب قبایل اغوز هستند كه در شمال دریای آرال زندگی می كرده اند و در حدود قرن دهم میلادی، با گسترش امپراطوری سلجوقی به سوی جنوب و غرب مهاجرت كرده اند.

ادامه نوشته

نژاد اسب ترکمن

 

تاریخچه

تاریخ تکامل اسب‌ها هنوز به طور دقیق مشخص نمی‌باشد. به طور مثال، زمان جدا شدن گونه‌های الاغ (اکووس آسینوس)، اسب‌های وحشی (اکووس فروس) و گورخر‌ها و اسب‌های اهلی (اکووس کابالوس) معلوم نیست. همچنین مشخص نیست گونهٔ اسب‌های اهلی حاصل انتخاب طبیعی هستند یا انتخاب مصنوعی توسط انسان. قدیمی‌ترین سنگواره‌های مربوط به این گونه به هفت هزار سال پیش از میلاد باز می‌گردند. ابتدا اسب به منظور تهیهٔ غذا شکار می‌شده‌است، ولی به مرور زمان انسان آن را به فرمان خود در آورد و برای تهیهٔ شیر و گوشت، و نیز حمل و نقل، آن را پرورش داد. قدیمی‌ترین آثار رام کردن اسب‌ها در اروپای شرقی، شمال قفقاز و آسیای مرکزی یافت شده‌اند. پرورش و تربیت اسب‌ها به مرور زمان اهمیت ویژه‌ای یافت و انسان به درساژ و اصلاح نژاد پرداخت.

نژادهای مختلف                                                                              

نژادهای اسب زياد و متفاوت است. این فراوانی حاصل آمیختگی اسب‌ها توسط انسان، و نیز انتخاب طبیعی می‌باشد. به طور کلی اساس جدا کردن اسب‌ها از پونی‌ها، قد آن‌ها می‌باشد. قد اسب (بلندی جدوگاه) باید از ۱٫۴۸ متر بیشتر باشد. با این وجود استثنا نیز داریم (مثلاً فالابلا).

---

اصیل ترکمن

اسب ترکمن گونه‌ای از زیباترن اسبها می‌باشد که در منطقه ترکمن صحرا زیست کرده و پرورش می‌یابد. رنگ آنها بیشتر خاکستری رنگ و بدنی کشیده و لاغر دارند. شکم آنها بر خلاف بسیاری از نژادهای دیگر اسبها، تخت و به معنی دیگر شکم آنها لاغر است. صادرات این اسب به خارج از کشور ممنوع است.

اسب ترکمن اسبی است دارای ویژگی‌های منحصر به فردی از جمله: قد ۱۴۸ تا ۱۵۵ سانتیمتر، گوشهای بلند ومتحرک، سینه فراخ و متناسب، کپل کم شیب با عرض خوب، مفاصل قوی، سم‌های محکم با زاویه مناسب، تحمل حرکات سنگین ورزشی و…است. رنگ‌های اصلی این نژاد : کهر، نیله، کرنگ، سمند و قره کهر می‌باشد.

نژادهای شناخته شده از اسب ترکمن در چهار گروه : یموت، آخال تکه، چناران(مخلوط از تلاقی اسب ترکمن وعرب)و گوگلان (منقرض گردیده) دسته بندی شده‌اند.

اسب ترکمن اندامی کشیده، دُمی باریک، سر و گردن زیبا دارد. برای اسب‌های بانژاد ترکمن درسال‌های گذشته ذخیره‌های ژنتیک این اسب، تقاضای جهانی یافته‌است. اسب ترکمن در نزد ترکمن‌ها پیشینه‌ای طولانی در سنن و زندگی صحرانشینی وجنگ وگریزها درگذشته داشته‌است.

گفتنی است برنامه‌های اشتباه ایران در نیم قرن گذشته لطمه زیادی به ذخیره ژنتیکی اسب‌های ترکمن زده‌است و متاسفانه تعداد اسب‌های ترکمن خالص و خوب به شدت کاهش یافته‌است.

- امروزه خالص‌ترین اسب‌های ترکمن ایران را در منطقه راز و جرگلان ترکمن صحرا از توابع استان خراسان شمالی می‌توان یافت که بیشترین جمعیت این اسب را دارا می‌باشد. خوشبختانه در سال‌های اخیر توجه بیشتری به تولید اسب‌های ترکمن شده‌است. تعدادی اندک و پراکنده از این نژاد توسط علاقه مندان در تبریز، اصفهان، تهران و همدان نیز نگهداری می‌شوند.

ضرب المثل درباره زنان

ادامه نوشته

 

پيراهن طلسمات(رزم) موجود در گنجينه سلاح آستان قدس رضوي يكي از آثار ارزشمند فرهنگي وهنري دوره اسلامي به شمار مي آيد كه به علت دارا بودن مشخصات خاص يكي از نماد هاي فرهنگي، اعتقادي است كه قدمت آن به دوره زنديه مي رسد. پيراهنهاي طلسماتي از جمله آثاري هستند كه در حوزه باستان شناسي دين موردتوجه كارشناسان ومحققان مي باشند. قديمي ترين نوع اين پيراهن ها مربوط به عصر صفويه و به باور عامه داراي كاربردهاي مختلفي از جمله: حفاظت در برابر بيماريها وبلاياي طبيعي، كسب شأن و مقام اجتماعي، محافظت در صحنه رزم، قدرت گرفتن در مقابل دشمنان و آمرزش درجهان آخرت بوده است. هر يك از آنها با آيات قرآني، ادعيه وجداول طلسمات با حروف واعداد ابجد و گاهي اشعار و نقش هاي نمادين تزيين شده كه نشان دهنده كاربرد آن است . پيراهن طلسماتي گنجينه آستان قدس رضوي با هدف كلي بررسي دلايل رويكرد انسان به تهيه اين نوع لباسها وجايگاه اعتقادي آن در دوره اسلامي ودر نهايت معرفي آن مورد ارزيابي نسبتا" دقيق قرار گرفته است. دراين پژوهش با استفاده از مطالعات ميداني وكتابخانه اي سعي شده است كه اين اثر از نظر نوع خطوط ، تزئينات ونقش هاي نمادين ،نوع و موضوع كتيبه ها واشعار و ...به دقت مورد بررسي قرار گرفته و جنبه هاي تاريخي، كاربردي و نمادين آن مشخص شود.

تاریخ ترکمن ها

                                                                                                                                                 اوغوزخان

در سواحل تولا(توغلا را در سرزمین فعلی مغولستان)در آن بخش از رودخانه که مستقیماً رو به شمال امتداد دارد سکونت داشته اند. همسایه شرقی آنها تاتارها بودند. چون از 9 طایفه تشکیل شده بودند، بعضاً به آنها توقوز اوغوز(9اوغوز) گفته شده است. و از آن 9 قبیله فقط نام دو قبیله ی «قونی» و «تونگرا» مشخص است.
زمانی که ایل تیریش خاقان به منظور احیای مجدّد دولت ترک بپا خاست، اوغوزها، به عنوان قدرتمندترین قوم، پیش روی وی بود. و 5 بار پیکار میان آنها اتفاق افتاده است. حکمران اوغوزها بنام بازخاقان در پنجمین نبرد شکست خورد . وی معزول شده و حکومت اوغوز ساقط شد. و به تابعیت ترک ها در آمدند و مستقیماً تحت رهبری خاقان قرار گرفته اند و از شرایط حقوقی تقریباً یکسانی با قوم ترک برخوردار بودند. و با گذشت زمان موقعیت اوغوزان تعالی پیدا کرده است.
توغوز اوغوزها همانند دولت گوگ ترکها، در دولت «اون اویغور» نیز نقش خود را ایفاء کردند و دومین نیروی پشتیبانی کننده دولت مرکزی بوده و حتی بر علیه خاقان اویغور سر به شورش برداشتند. البته برخی محققین توقوز اوغوز و اون اویغور را یک قوم واحد تصور کرده اند که این اشتباه محض است چون اوغوزها همانطور که پیشتر گفتیم در سواحل تولا سکونت داشتند و مشتمل بر 9 طایفه بودند در حالی که اویغورها در سواحل سیلنگا سکونت داشته و مشتمل بر 10 شاخه می شدند و توسط حکمران با عنوان ایل تبر اداره می شدند و دوقوم متمایز از یکدیگر بودند

معنی کلمه اوغوزخان در نظریه های مختلف

در داستان اوغوز خاقان کلمه « آغیز» که به معنی شیر اول است به شکل اوغوز ثبت شده است و برخی صاحب نظران بر این عقیده اند که ریشه نام اوغوز از این واژه است.
ولی در کتاب دیوان لغات الترک که حدوداً سه قرن قبل از کتاب اوغوزخاقان نوشته شده است، مفهوم شیر اول با واژه «آغوج» و «آغوز» نشان داده می شود پس احتمال داده می شود در اثر یک خطای املایی واژه «اوغوز» به معنی شیر اول به این شکل ثبت شده باشد.
برخی مؤلفین معاصر مانند مارکوارت عقده دارند که کلمه اوغوز از دو بخش «اوق+اوز» ترکیب شده است و اوق به معنی تیر و اوز به معنی انسان است و ترکیب اوغوز به معنی تیر انداز است. چون در زبان ترکی اوز به معنی انسان نیامده، این نظریه مارکوارت را نمی توان پذیرفت.
سینور دیگ مؤلف معاصر، اوغوز را با کلمه «اکوز» به معنی ورزا مترادف می داند و این کلمه با اشکال «اوقوس» و یا «اوکیس» ریشه تخاری دارد با این حال در زبان ترکی اؤکوز تا زمان حاضر مورد استفاده قرار می گیرد.
بازین با استناد به دلایل قوی گرامری به مقابله نظریه سینور برخاسته، او معتقد است که اوغوز به معنی گوساله نر است. این نظریه ی بازین مردود است زیرا در ترکی کلمه ای به شکل اوغوز که معنی گوساله بدهد، وجود ندارد.
نظریه دیگری در ارتباط با کلمه اوغوز از جانب نِمت صاحب نظر مجاری ارائه شده است. وی می گوید کلمه اغوز از ترکیب «اوق+ز» تشکیل شده است. اوق به معنی قبیله و «ز» به معنی پسوند جمع است.
منتقدین به این نظریه با استدلال هایی سعی در رد نظریه نمت را داشته اند. در عین حال از میان کلیه نقطه نظرات، دیدگاه نمت به حقیقت نزدیک تر است

توقوز(دقوز) اوغوزها در دوره حکومت گوگ ترک ها

در سنگ نوشته های اورخون واژه «بودون» برای رساندن مفهوم تمام اجتماعات بکار رفته است. مثل «تورک بودون» یعنی قوم ترک و... کاشغری نیز ترجمه عربی کلمه« بودون» را «قوم» ثبت کرده است. محقّقین اروپایی نیز «بودون» را «مردم» ترجمه کرده اند.
بودون ها از لحاظ گوناگون متمایز از یکدیگرند و هر کدام سرزمین و حکمران جداگانه ای داشتند و از چند قبیله تشکیل شده و هرکدام با شماره مشخص می گردیدند. مانند دو ادیز یعنی قوم ادیز از دو قبیله تشکیل شده است و یا اوچ قورلق یعنی قوم قورلق مرکب از سه قبیله و به همین ترتیب توقوز اوغوز،اون اویغور.

اکثر قوم های کوچ نشین تابع گوگ ترکها بودند و همه ساله به خاقان ها خراج هایی به صورت گله های اسب و رمه های گوسفند می پرداختند.
خاقان ها پس از غلبه بر اقوام دشمن، در سرزمین های فتح شده فرمانده ای از خودشان منصوب می کردند.
در سنگ نوشته ها به غیر از گوگ ترکها، حکمرانان چهار قوم دیگر نیز عنوان خاقان را داشته اند. تابغاچخاقان، توبوت خاقان(تبت) ، تورگیش خاقان و قرغیز خاقان.
تعدادی از فرماندهان دیگر اقوام، عنوان هایی مانند ایل تبر و اولوغ ایرکین و .... داشته اند. که اینها وابسته به خاقان نشین بوده و توسط صاحب منصبان وابسته به خاندان سلطنتی با عناوین «یابغو» و «شاد» اداره می شدند.
در سنگ نوشته ها کلمه تات نیز استفاده شده است که به غیر ترکها گفته می شد.
برخی از بودون ها (اقوام)
قوم توروک(تورک) ـ اوغوزها ـ ادیزها ـ قرغیزها ـ تاردوش ها ـ تؤلیس ها ـ باسمیل ها ـ قالوق ها ـ آزها چیک ها ـ ایزگیل ها ـ یرباییرکوها ـ کوریکان ها ـ تاتارها ـ ختای ها ـ اون اوق ها که در مورد هر کدام از این اقوام بعداً توضیحاتی ارائه خواه شد

 

ادامه نوشته